Atrium Nedir? Yangın Duvarı Yangına Kaç Dakika Dayanıklı Olmalı?

Ders notu: Atrium Nedir? Yangın Duvarı Yangına Kaç Dakika Dayanıklı Olmalı?

Atrium: katların içine açıldığı üstü kapalı hacim

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik atriumu şöyle tanımlıyor: iki veya daha çok katın içine açıldığı, üstü kapalı, geniş ve yüksek hacim. Ama dikkat: merdiven yuvası, asansör kuyusu, yürüyen merdiven boşluğu ile su, elektrik, havalandırma, iklimlendirme ve haberleşme tesisat bacaları ve şaftlar atrium sayılmıyor. Yani katları birleştiren her boşluk atrium değil.

Atriuma yalnız düşük ve orta tehlikeli binalarda izin var

Atriumlu bölümlere yalnızca düşük ve orta tehlikeli sınıfları içeren kullanımlara sahip binalarda izin veriliyor; yüksek tehlikeli binada atrium yok. Burada bir tuzak var: bu sınıflar yangın yönetmeliğinin bina tehlike sınıfları, yani düşük, orta, yüksek. Önceki derslerde gördüğümüz işyeri tehlike sınıflarıyla, az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli ile karıştırmayın.

Atrium 90 m²'den küçükse: en az 45 cm duman perdesi

Atrium alanının hiçbir noktada 90 metrekareden küçük olmaması esas. Peki alanı 90 metrekareden küçük bir atrium boşluğu varsa? Çevresi her katta en az 45 santim yüksekliğinde duman perdesiyle çevriliyor. Duman perdesi, yükselen dumanın yanlara yayılmasını sınırlamak için tavanda bulunan, yangına dayanıklı bölücü perde. Yağmurlama ise ayrı bir koşula bağlı: bina yağmurlama sistemiyle korunuyorsa, perdeden 15 ila 30 santim uzakta, aralarında en çok 2 metre olacak şekilde yağmurlama başlıkları konuyor. Yani küçük atriumda zorunlu olan perde; başlık kuralı yağmurlamalı binada geçerli.

Yangın duvarı: yangını belirli süre durduran düşey eleman

Gelelim yangın duvarına. Tanım: iki bina arasında ya da aynı binada farklı yangın yüküne sahip hacimleri ayıran, yangının ilerlemesini ve yayılmasını belirli bir süre durduran düşey eleman. Bitişik nizam, imar mevzuatında komşu parsellerdeki binalara bitişik olan yapı düzeni demek. Bitişik nizam yapıları birbirinden ayıran yangın duvarı yangına en az 90 dakika dayanıklı projelendiriliyor.

Duvarda kapı varsa yarı süre, tesisatta tam süre

Yangın duvarında delik ve boşluk bulunamaz. Kapı ya da sabit ışık penceresinden kaçınmak mümkün değilse, bunlar en az duvar direncinin yarı süresi kadar dayanıklı olmalı; 90 dakikalık duvarda 45 dakika. Kapılar kendiliğinden kapanmalı ve duman sızdırmamalı, çevreleri de her türlü yanıcı maddeden arındırılmalı. Tesisat geçişinde ise yarım değil: borunun, kablonun çevresi en az duvarın kendi dayanım süresi kadar yalıtılıyor. Kısacası kapı yarı süre, tesisat geçişi tam süre.

Yüksek binada şaft: duvar 120, kapak 90 dakika

Son kural yüksek binalar için. Yüksek bina, bina yüksekliği 21,50 metreden, yapı yüksekliği 30,50 metreden fazla olan bina. Bu binalarda çöp, haberleşme, evrak, teknik donanım gibi düşey tesisat şaftlarının ve baca duvarlarının yangına en az 120 dakika, kapaklarının en az 90 dakika dayanıklı ve duman sızdırmaz olması gerekiyor. Duvar 120, kapak 90; duman sızdırmazlık ikisinde de aranıyor.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY; BKK 2007/12937, RG 19.12.2007/26735): m.4/1-g (atrium tanımı), m.24/5 (atrium kuralları), m.4/1-rr (yangın duvarı tanımı), m.25 (yangın duvarları). Atrium tanımı ve m.24/5, 10/8/2009 tarihli 2009/15316 sayılı BKK ile değişik metindir.
• Atriumda duman kontrolü: atriumlarda doğal veya mekanik olarak duman kontrolü yapılır (m.24/5 son cümle).
• Bina tehlike sınıfları (m.19/2): düşük tehlikeli yer, düşük yangın yükü ve yanabilirliğe sahip malzemelerin bulunduğu, en az 30 dakika yangına dayanıklı ve tek kompartıman alanı 126 m²'den büyük olmayan yerdir; orta ve yüksek tehlikeli yerler yangın yükü ve yanabilirliğe göre ayrılır.
• Yarı mukavemetli boşluklar: kapı ve sabit ışık penceresi gibi boşlukların çevresi her türlü yanıcı maddeden arındırılır (m.25/2).
• Tesisat geçişi: su, elektrik, ısıtma, havalandırma ve benzeri tesisat yangın duvarından geçerse çevresi açıklık kalmayacak şekilde, en az yangın duvarının dayanım süresi kadar yangın ve duman geçişine karşı yalıtılır (m.25/2).
• İkiz evler ve müşterek duvar: ikiz evleri birbirinden ayıran her duvar yangın duvarı olarak inşa edilir ve evler ayrı bina sayılır; iki veya daha çok binaya ait müşterek duvarlar yangına dayanıklı duvar olarak inşa edilir (m.24/3).
• Döşemeler: bütün döşemelerin yangın duvarı niteliğinde olması gerekir (m.26/1).
• Cephe ve çatı: yangın duvarlarının cephe ve çatılardaki özellikleri ilgili maddelerdedir (m.25/1). Yüksek binalarda ve bitişik nizam yapılarda çatının oturduğu döşeme yatay yangın kesici, çatı taşıyıcı sistemi ve kaplaması yanmaz malzemeden olur (m.28/3).

Sık sorulan sorular

Hangi boşluklar atrium sayılmaz?

Merdiven yuvası, asansör kuyusu, yürüyen merdiven boşluğu, tesisat bacaları ve şaftlar.

Atriumlu bölümlere hangi binalarda izin verilir?

Yalnız düşük ve orta tehlikeli sınıfları içeren kullanımlara sahip binalarda.

Atrium alanı en az kaç m² olmalı?

Hiçbir noktada 90 m²'den küçük olmamalı (m.24/5).

90 m²'den küçük atrium boşluğunda duman perdesi ne kadar?

Her katta en az 45 cm yüksekliğinde.

Yağmurlama başlıkları perdeye ve birbirine ne kadar uzak?

Yağmurlamalı binada perdeden 15–30 cm uzakta; başlıklar arası en çok 2 m.

Bitişik nizam yapıları ayıran yangın duvarı kaç dakika?

Yangına en az 90 dakika dayanıklı projelendirilir (m.25/1).

Yangın duvarındaki kaçınılmaz kapı ne kadar dayanıklı olmalı?

En az duvar direncinin yarı süresi; kendiliğinden kapanan ve duman sızdırmaz.

Yüksek binada şaft duvarı ve kapağı kaç dakika?

Duvar en az 120, kapak en az 90 dakika; ikisi de duman sızdırmaz (m.25/3).

Kaynaklar

• BYKHY m.4/1-g
• 6331 s. İSG Kanunu m.8/5; m.9/1
• Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.4/1-pppp-2