Yangın Kompartımanı Nedir? Kaçış Yolları Neleri Kapsar?

Ders notu: Yangın Kompartımanı Nedir? Kaçış Yolları Neleri Kapsar?

Yangın kompartımanı: her yanı en az 60 dakika

Yönetmeliğin tanımıyla yangın kompartımanı; bir bina içinde tavan ve taban döşemesi dâhil, her yanı en az 60 dakika yangına dayanıklı yapı elemanlarıyla duman ve ısı geçirmez alanlara ayrılmış bölgedir. Dikkat edin, sadece duvarlar değil, tavan ve taban da sayılıyor. Bir de şu var: bu dayanıklılık duvarların birleştiği noktalarda da kesintisiz sürer ve iki kompartıman arasında yangına dayanıksız bir açıklık bırakılamaz.

Eşiğin üstünde en çok 3 kat bir kompartıman

Yüksek katlarda kompartımanın boyu sınırlanıyor. Bina yüksekliği 21,50 metreden fazla olan konut dışı binalarda ve bina yüksekliği 30,50 metreden fazla olan konutlarda, bu yüksekliklerin üstündeki katlarda en çok üç kat bir yangın kompartımanı olarak düzenlenir. Sınavda tuzak şu: 21,50 konut dışı, 30,50 konut. İkisi de bina yüksekliği; yer değiştirirseniz yanlış şıkkı işaretlersiniz. Bu, yüksek bina tanımı değil; yüksek binada 21,50 bina, 30,50 ise yapı yüksekliğidir.

Hastane, bakımevi: 300 m²'den büyük yatılan kat

Hastanelerde ve bakımevlerinde 300 metrekareden büyük yatılan katlar için yönetmelik iki yol veriyor: kat, en az yarısı büyüklüğünde iki veya daha fazla yangın kompartımanına ayrılır ya da korunumlu yatay tahliye alanları oluşturulur. Kademeli yatay tahliye de yönetmelikte tanımlı: kullanıcıların yangından uzaklaşıp aynı kattaki yangın geçirimsiz komşu kompartımana sığınması.

Tarihi yapı: ayrı kompartıman yoksa bu maddeler yok

Tarihi yapılar için kısa ama sınavlık bir kural: ayrı bir yangın kompartımanı oluşturulmadan kolay alevlenici, parlayıcı ve patlayıcı madde bulundurulamaz. Üç kelimeyi birlikte hatırlayın: alevlenici, parlayıcı, patlayıcı.

Kaçış yolu: herhangi bir noktadan caddeye kadar

Gelelim kaçış yollarına. Yönetmelik kaçış yolunu, yapının herhangi bir noktasından yer seviyesindeki caddeye kadar olan devamlı ve engellenmemiş yolun tamamı diye tanımlıyor. Kapsamında altı halka var: oda ve bağımsız mekânlardan çıkışlar, her kattaki koridor ve geçitler, kat çıkışları, zemin kata ulaşan merdivenler, zemin katta merdiven ağzından son çıkışa götüren yollar ve son çıkış. İşyeri Bina Yönetmeliği'ndeki acil çıkışları acil durumlar konusunda görmüştük; buradaki liste yangın yönetmeliğinin listesi.

Kaçış yolları neye göre belirlenir?

Kaçış yolları belirlenirken beş şey esas alınır: yapının kullanım sınıfı, kullanıcı yükü, kat alanı, çıkışa kadar alınacak yol ve çıkışların kapasitesi. Kullanıcı yükü, bir anda binada ya da bir bölümünde bulunabilecek toplam insan sayısıdır. Ve sınavlık bir ayrıntı: asansörler kaçış yolu olarak kabul edilmez. Bir de karıştırmayın: İşyeri Bina Yönetmeliği'nde acil çıkışlar işin niteliği, işyerinin büyüklüğü, kullanım şekli, ekipman ve azami kişi sayısına göre belirlenir; o liste başka.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BKK 2007/12937, RG 19.12.2007/26735): m.4/1-tt (kompartıman), m.24/4 ve 24/7, m.49/1-b, m.167/C-10, m.31/1–3.
• Yüksek bina ile karıştırmayın: m.4/1-ccc yüksek bina = bina yüksekliği 21,50 m'den, yapı yüksekliği 30,50 m'den fazla bina. m.24/4'teki iki eşiğin ikisi de bina yüksekliğidir (konut dışı 21,50; konut 30,50).
• İki liste karışmasın: m.31/3 belirleme ölçütleri (kullanım sınıfı, kullanıcı yükü, kat alanı, çıkışa kadar yol, çıkış kapasitesi); m.30/3 ise kaçış yollarının kullanım sınıfı, kullanıcı yükü, yangın korunum düzeyi, yapısı ve yüksekliğine uygun tip, sayı, konum ve kapasitede düzenleneceğini söyler. İşyeri Bina Yön. Ek-1 m.10/c'de ise acil çıkışların sayısı, nitelikleri, boyutları ve yerleri işin niteliği, işyerinin büyüklüğü, kullanım şekli, ekipman ve azami kişi sayısına göre belirlenir. Her katta o katın kullanıcı yüküne ve en uzun kaçış uzaklığına göre çıkış sağlanır (m.31/3).
• Kompartıman duvarı özelliğinde olanlar (m.24/2): iki veya daha çok binanın ortak duvarları; kazan dairesi, otopark, ana elektrik dağıtım odası, yapı içi trafo, orta gerilim merkezi, jeneratör odası gibi yangın tehlikesi olan kapalı alanların duvar ve döşemeleri.
• Direnç süreleri (m.24/1, Ek-3/B): bina içindeki farklı kullanım işlevlerini ayıran kompartıman duvarları REI 60 veya Ek-3/C'deki değer (hangisi büyükse).
• En fazla kompartıman alanı (m.24/6, Ek-4): konut sınırsız; konaklama 4000 m²; sağlık 1500 m²; eğitim 6000 m²; büro 8000 m²; ticaret 2000 m²; kapalı otopark sınırlama yok. Konaklama, sağlık ve büroda uygun yangın kontrol sistemleri varsa alan 2 katına çıkarılabilir; eğitim ve ticarette sınırsız olur.
• Düşük tehlikeli yer (m.19/2-a): en az 30 dakika yangına dayanıklı ve tek kompartıman alanı 126 m²'den büyük olmayan yer.
• Sağlık yapıları (m.49): yatay tahliye alanı hesabında kullanıcı yükü 2,8 m²/kişi; kullanıcı yükü 15 kişiyi aşan hasta yatak odasında birbirinden uzak 2 kapı; hastane koridoru en az 2 m (m.49/2).

Sık sorulan sorular

Yangın kompartımanının her yanı en az kaç dakika yangına dayanıklı?

En az 60 dakika; tavan ve taban döşemesi dâhil, duman ve ısı geçirmez (m.4/1-tt).

Konut dışı binada “en çok 3 kat” kuralı hangi yükseklikten sonra?

Bina yüksekliği 21,50 m'den fazlaysa, bu yüksekliğin üstündeki katlarda (m.24/4).

Konut binasında aynı kuralın eşiği kaç metre?

Bina yüksekliği 30,50 m'den fazla konutlar; üstteki katlarda en çok 3 kat (m.24/4).

Hastane ve bakımevinde kaç m²'yi aşan yatılan katta kural başlar?

300 m²: en az yarısı büyüklüğünde 2+ kompartıman ya da korunumlu yatay tahliye alanı.

Tarihi yapıda ayrı kompartıman yoksa ne bulundurulamaz?

Kolay alevlenici, parlayıcı ve patlayıcı madde (m.167/C-10).

Kaçış yolunun son halkası hangisidir?

Son çıkış (m.31/1-e).

Kaçış yolları belirlenirken esas alınan 5 ölçüt?

Kullanım sınıfı, kullanıcı yükü, kat alanı, çıkışa kadar yol, çıkış kapasitesi.

Asansör kaçış yolu sayılır mı?

Hayır; asansörler kaçış yolu olarak kabul edilmez (m.31/2).

Kaynaklar

• BYKHY m.4/1-tt
• İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik E