Maadin Nizamnamesi (1869) ve Mecelle Neler Getirdi?

İki belge, üç tarih. Sonunda 4 soruyla kendinizi test edeceksiniz.

DERS 01.06İSG Akademi

DERS 01.06 · YAKLAŞIK 5 DAKİKA

Maadin Nizamnamesi (1869) ve Mecelle Neler Getirdi?

18691876

İki belge, üç tarih. Sonunda 4 soruyla kendinizi test edeceksiniz.

TARİH

Kömür ocaklarından doğan ilk düzenlemeler

Osmanlı'da işçiyi koruyan ilk kurallar kömür madenlerinde doğdu. Önceki derste gördüğümüz 1865 Dilaver Paşa Nizamnamesi'nde iş kazalarından hiç söz edilmemişti.

1869 Maadin Nizamnamesi işte bu iş kazası boşluğunu doldurdu; iş güvenliği kurallarına daha fazla yer verdi. Tanzimat'tan sonraki ikinci önemli belge sayılır.

🧠 Sıra çok sorulur: 1865 Dilaver Paşa → 1869 Maadin → 1876 Mecelle.

KURAL

Maadin Nizamnamesi ne getirdi?

1869'da madenlerde zorla çalıştırma sistemi tamamen kaldırıldı. Nizamnamede ayrıca şunlar yer aldı:

Mühendislere kazaların önlenmesi için gerekli önlemleri alma ve araç-gereci idareden isteme hakkı
Kazaların idareye bildirilmesi
Madende doktor ve eczane bulundurma yükümlülüğü
Kazaya uğrayan işçiye ve ailesine işveren tarafından tazminat
Kusurlu işverene para cezası

SINAV TUZAĞI

Tanzimat mı, tazminat mı?

“Maadin Nizamnamesi Tazminat'ın ilanından sonra çıkarılmıştır.” Bu cümlenin nesi yanlış?

Doğrusu Tanzimat'ın ilanıdır: Tanzimat Fermanı 3 Kasım 1839'da ilan edilmiştir.

⚠️ Tanzimat = 3 Kasım 1839'daki Gülhane Hatt-ı Hümâyunu ile başlayan düzenlemeler dönemi. Tazminat = zararın parayla ödenmesi.

TANIM

Mecelle: Türkiye'nin ilk medeni kanunu

Mecelle, Türkiye'nin ilk medeni kanunu kabul edilir. Komisyon 1869'da çalışmaya başladı, 1876'da tamamlandı.

İSG açısından önemi: işçi işverenin kusuruyla zarara uğrarsa, işverene bu zararı tazmin etme yükümlülüğü getirdi.

🧠 Mecelle ücretin ayni (mal olarak) ödenmesini de yasakladı; çalışmaya hazır bekleyen işçi ücrete hak kazanır.

KARŞILAŞTIRMA

Üç belge, üç ayırt edici hüküm

Belge	Yıl	Ayırt edici hüküm
Dilaver Paşa Nizamnamesi	1865	Günlük 10 saat, yatacak yer, hekim — kaza hükmü yok
Maadin Nizamnamesi	1869	Zorla çalıştırma kalktı; tazminat + para cezası
Mecelle	1876	İşverenin kusurlu zararı tazmin etmesi