Alfa, Beta, Gama ve Nötron Neyle Durdurulur? Radyasyon Giriciliği
Kâğıt, alüminyum, kurşun, beton: hangi radyasyonu hangisi durdurur? Sonunda 4 soru var.
DERS 08.17İSG Akademi
DERS 08.17 · YAKLAŞIK 5 DAKİKA
Alfa, Beta, Gama ve Nötron Neyle Durdurulur? Radyasyon Giriciliği
αβγn
Kâğıt, alüminyum, kurşun, beton: hangi radyasyonu hangisi durdurur? Sonunda 4 soru var.
Kâğıttan betona: her radyasyonun engeli farklı
| Radyasyon | Durduran ya da zayıflatan engel |
|---|---|
| Alfa (α) | Bir kâğıt yaprağı, deri |
| Beta (β) | İnce alüminyum levha, bir kat giysi |
| Gama (γ) ve X | Kurşun ya da beton; gamada santimlerce kurşun |
| Nötron (n) | Su ya da kalın beton |
Az girmesi zararsız olduğu anlamına gelmez
- Alfa: derinin dış katını bile geçemez; ama solunur, yutulur ya da yaradan girerse dokuya ağır zarar verir.
- Beta: deriyi geçip yanık yapabilir; en tehlikelisi yine içe alınması.
- Gama: vücudu boydan boya geçebilir; tüm vücut için tehlikedir.
🧠 Dışarıdan en az giren alfa, vücudun içinde en zararlısıdır.
Radyasyon şeması: iki dal, üç kutu
| Dal | Tip | Örnekler |
|---|---|---|
| İyonlaştırıcı | Parçacık | Alfa, beta, hızlı elektron; nötron (dolaylı) |
| İyonlaştırıcı | Dalga | X ve gama ışınları |
| İyonlaştırıcı olmayan | Dalga | Radyo, mikrodalga, kızılötesi, görünür ışık, morötesi |
Dört türün kimliği: kütle ve yük
| Tür | Yapısı |
|---|---|
| Alfa | 2 proton + 2 nötron (helyum çekirdeği), pozitif yüklü |
| Beta (β⁻) | Çekirdekten fırlayan hızlı elektron, negatif yüklü |
| Nötron | Kütleli ama yüksüz parçacık |
| Gama / X | Kütlesiz, yüksüz foton |
Nötron neden dolaylı iyonlaştırıcıdır?
Yüklü parçacıklar (alfa, beta, hızlı elektron) atomun elektronlarıyla doğrudan etkileşip iyonlaştırır.
Yüksüz nötron önce ortamda yüklü bir parçacık serbest bırakır; iyonlaştırmayı o yapar: iki adımlı etki.
⚠️ Fizikte X ve gama fotonları da yüksüz olduğu için dolaylı sayılır. “Dolaylı parçacık” denirse cevap nötron.
Korunmanın üç ilkesi: zaman, mesafe, zırhlama
| İlke | Ne yapılır? |
|---|---|
| Zaman | Radyasyon düzeyi yüksek alanda geçen süreyi kısaltın |
| Mesafe | Gama ve X'te uzaklık 2 kat → doz hızı 4'te 1 |
| Zırhlama | Türe göre kurşun, beton ya da özel plastik |
Hafıza kartları
Karta dokunun veya Enter'a basın: cevap arkada.
0 / 4
Bu konunun tüm soruları uygulamada
Binlerce soruYanlış takibiKonu bazlı istatistikİnternetsiz çalışma
İSG Akademi'yi Ücretsiz İndir
1 / 1
İpucu: ← → ok tuşlarıyla ilerleyin · F tuşu ile tam ekran
Sonraki ders: Kerma, Eşdeğer Doz ve Etkin Doz Nedir? Radyasyon Doz Büyüklükleri →
Fiziksel Etmenler ve İş Hijyeni dersleri
Bu modüldeki diğer dersler
- 08.01 Fiziksel Risk Etmenleri: Hangi Cihazla, Hangi Birimle Ölçülür? 5 dk
- 08.02 Fiziksel Büyüklüklerin Birimleri: Lüks, Lümen, Desibel, Gray, Sievert 5 dk
- 08.03 Anemometre, Odyometre, Higrometre Ne Ölçer? İSG Ölçüm Aletleri 5 dk
- 08.04 Lüksmetre, Eksplozimetre ve Konimetre Neyi Ölçer? İSG Ölçüm Cihazları 5 dk
- 08.05 İş Hijyeni Nedir? Ölçümler Hangi Durumlarda Tekrarlanır? 5 dk
- 08.06 İş Hijyeni Laboratuvarı Kaç Metrekare Olmalı? TWA ve STEL Nedir? 5 dk
- 08.07 Gürültü Maruziyet Eylem ve Sınır Değerleri Nedir? 80, 85, 87 dB(A) 5 dk
- 08.08 85 dB(A) Aşılırsa İşveren Ne Yapar? Gürültü Azaltma ve Kulak Koruyucu 5 dk
- 08.09 Ses Gücü, Ses Basıncı ve Ses Yoğunluğu Arasındaki Fark Nedir? 5 dk
- 08.10 Gürültü Kontrolü: Kaynakta, Ortamda ve Alıcıda Hangi Önlemler Alınır? 5 dk
- 08.11 Titreşim Eylem ve Sınır Değerleri: 2,5–5 ve 0,5–1,15 m/s² 5 dk
- 08.12 İşyerinde Aydınlatma Kaç Lüks Olmalı? Termal Konforun 6 Faktörü 5 dk
