İSG Nedir? Açılımı, Anlamı ve İş Sağlığı Güvenliği Mevzuatı

İSG terimi günümüzde iş hayatının ayrılmaz bir parçasıdır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu 2012 yılında yürürlüğe girdiğinden bu yana hem işverenler hem çalışanlar için yasal bir çerçeve haline geldi. Bu sayfada İSG’nin tanımı, kapsamı, hangi yasaya dayandığı, temel ilkeleri, İSG profesyonelleri (uzman, hekim, DSP) ve sertifika süreçlerini bulacaksın.

📚 İSG’nin Açılımı ve Anlamı

İSG = İş Sağlığı ve Güvenliği. Bu terim, İngilizce “Occupational Health and Safety (OHS)” veya “Health and Safety at Work” karşılığıdır. AB mevzuatında “Safety and Health at Work” olarak geçer.

Türkiye’de İSG kavramı:

• İş sağlığı: Çalışanların fiziksel, ruhsal ve sosyal iyilik halini sürdürmesi ve geliştirilmesi.
• İş güvenliği: İşyerinde meydana gelebilecek iş kazalarını önleyici teknik ve idari önlemler.
• İSG: Bu iki kavramın bir bütün olarak çalışanların ve çalışma ortamının korunması amacıyla ele alınması.

⚖️ 6331 Sayılı İSG Kanunu — Temel Yasal Dayanak

🎯 6331 Sayılı Kanunun Temel İlkeleri

Kanunun 5. maddesi “İşverenin Genel Yükümlülüğü” başlığı altında 8 temel ilkeyi sıralar:

1. Risklerden kaçınma: Tehlikenin oluşmasını önleyici tedbirler ilk tercihtir.
2. Kaçınılamayan riskleri analiz etme: Risk değerlendirmesi zorunludur.
3. Risklerle kaynağında mücadele: Riski oluştuğu yerde önle.
4. İşin kişiye uygun hale getirilmesi: Ergonomi, iş tasarımı, çalışma süresi.
5. Teknik gelişmelere uyum: Yeni teknoloji + iyi uygulamalar takip edilmeli.
6. Tehlikeli olanı tehlikesiz veya az tehlikeli ile değiştirme: İkame ilkesi (substitution).
7. Toplu korunma tedbirlerine kişisel koruma tedbirlerine göre öncelik: KKD son seçenektir.
8. Çalışanlara uygun talimatlar verme: Eğitim + bilgilendirme zorunlu.

👥 İSG Kimleri Kapsar?

Kapsam Dahilinde Olanlar

• Kamu ve özel sektör tüm işyerleri
• İşveren ve işveren vekilleri
• Çalışan ve çırakları
• Stajyerler
• Geçici/sürekli çalışanlar
• Alt işveren çalışanları

Kapsam Dışı Olanlar (Kanun Madde 2/2)

• Türk Silahlı Kuvvetleri ve emniyet personelinin operasyonel faaliyetleri
• Afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri
• Ev hizmetleri
• Çalışan istihdam etmeden kendi nam ve hesabına çalışanlar (basit istisnalarla)
• Hükümlü ve tutukluların yaptığı işler (özel mevzuat çerçevesinde)

🏭 Tehlike Sınıflandırması

6331 sayılı Kanunun uygulanmasında işyerleri 3 tehlike sınıfına ayrılır. Sınıflandırma NACE kod sistemine göre yapılır:

👨‍⚕️ İSG Profesyonelleri (Sertifikalı Kişiler)

6331 sayılı Kanun çerçevesinde işyerlerinde görev yapan İSG profesyonelleri:

İSG profesyonelleri, görevlendirildikleri işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre belirli aylık süre çalışırlar. Tüm görevlendirmeler İSG-KATİP sistemine kayıt edilir.

📋 İSG’nin İşveren İçin 5 Temel Yükümlülüğü

1. Risk Değerlendirmesi Yaptırma: Her işveren risk değerlendirmesi yaptırmak zorundadır. Az tehlikeli sınıfta 6 yıl, tehlikelide 4 yıl, çok tehlikelide 2 yıl içinde yenilenir.
2. İSG Uzmanı + İşyeri Hekimi Görevlendirme: İşyerinin tehlike sınıfına uygun İSG uzmanı (C/B/A) ve gerektiğinde işyeri hekimi atamak.
3. Çalışanları Eğitme: Tüm çalışanlara İSG temel eğitimi (asgari 8 saat) verdirmek; tehlike sınıfına göre yenilenmesini sağlamak.
4. KKD Sağlama: Riske göre kişisel koruyucu donanım (KKD) sağlamak ve kullanılmasını denetlemek.
5. İş Kazası / Meslek Hastalığı Bildirimi: SGK’ya 3 iş günü içinde bildirim yapmak; ölümlü kazada hemen Cumhuriyet Savcılığına ve ÇSGB’ye bildirimde bulunmak.

🚨 İSG’nin Çalışan İçin Yükümlülükleri

1. İSG kurallarına ve verilen talimatlara uymak
2. KKD’leri talimat doğrultusunda kullanmak
3. Tehlike ya da risk gördüğünde bildirim yapmak
4. Sağlık muayenelerine katılmak
5. Eğitimlere düzenli katılım göstermek
6. İSG kurulu varsa toplantılara katılmak (temsilci olarak)

💰 İSG’ye Uyulmamasının Cezası

🎓 İSG Sertifikası Nasıl Alınır?

İSG profesyonellerinin sertifika alma süreci:

1. Uygun mezuniyet: İSG uzmanı için 4 yıllık lisans (mühendislik, mimarlık, fizik, kimya, biyoloji, teknoloji vb.); İYH için tıp fakültesi; DSP için sağlık alanı önlisans/lisans.
2. ÇSGB onaylı eğitim: 90-220 saat arası teorik + uygulamalı eğitim (sınıfa göre değişir).
3. Eğitim kurumu sertifikası: Eğitim sonunda kurum sertifikası verilir.
4. Gazi sınavına başvuru: ais.gazi.edu.tr üzerinden başvuru, ücret yatırma.
5. Sınav (50 soru, 75 dakika, 70 puan baraj): Gazi Üniversitesi GAZİÖDM tarafından düzenlenir, Mayıs ve Aralık aylarında.
6. ÇSGB sertifika onayı: Başarılı adaylara 5 yıl geçerli sertifika düzenlenir.
7. İSG-KATİP kaydı: Sertifika ile İSG-KATİP’e kayıt; aktif görev yapma hakkı.

📊 İSG’nin Ekonomik Boyutu

İSG sadece yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda ciddi ekonomik etkiler taşır:

• SGK iş kazası ve meslek hastalığı sigorta primi, işyerinin tehlike sınıfına göre artar.
• İş kazası sonrası tazminat, ceza, üretim kaybı işverene ciddi maliyet yükler.
• İyi İSG kültürü olan işyerleri çalışan bağlılığı, marka değeri ve operasyonel verimlilikte avantajlıdır.
• 2024 verilerine göre Türkiye’de yıllık ortalama 350.000+ iş kazası raporlanır, 1.500+ ölümlü iş kazası yaşanır.

🔗 İlgili Sayfalar

• İSG Uzmanı Nedir? Görevleri ve Sınıfları
• İSG Sertifikası Nasıl Alınır?
• İSG-KATİP Nedir? E-Devlet Giriş Rehberi
• Gazi Üniversitesi İSG Sınavı 2026
• C Sınıfı İSG Uzmanı Maaşı 2026

❓ Sıkça Sorulan Sorular

İSG ne demek? Açılımı nedir?

İSG, “İş Sağlığı ve Güvenliği” kelimelerinin baş harflerinden oluşan kısaltmadır. Türkiye’de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (2012) çerçevesinde düzenlenir.

İSG hangi yasaya dayanır?

Türkiye’de İSG’nin temel yasal dayanağı 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’dur. 30 Haziran 2012 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan kanun, ILO 155 sayılı Sözleşme ve AB Konsey Direktifi 89/391/EEC’ye uyumlu olarak hazırlanmıştır.

İSG kimleri kapsar?

6331 sayılı Kanun, kamu ve özel sektör çalışanlarını kapsar — istisnaları sınırlıdır. Kapsam dışı olanlar: Türk Silahlı Kuvvetleri ve emniyet hizmetleri, afet/acil durum müdahale ekipleri, ev hizmetleri, çalışan istihdam etmeyen kendi nam ve hesabına çalışanlar.

İSG kanununun temel ilkeleri nelerdir?

6331 sayılı Kanunun 8 temel ilkesi: 1) Risklerden kaçınma, 2) Önlenemeyen riskleri analiz, 3) Kaynağında mücadele, 4) İşin kişiye uygun hale getirilmesi, 5) Teknik gelişmelere uyum, 6) İkame ilkesi, 7) Toplu korunma önceliği, 8) Uygun talimat verme.

İSG bölümü nerede okunur?

Türkiye’de “İş Sağlığı ve Güvenliği” bölümü 2 yıllık önlisans ve 4 yıllık lisans programlarında yer alır. Önlisans için çoğu üniversitenin Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulları (SHMYO) “İş Sağlığı ve Güvenliği” programlarını sunar. Lisans için ise mühendislik fakültelerinde “İSG Mühendisliği” veya iktisadi-idari fakültelerde “İSG Yönetimi” gibi programlar vardır.