Son güncelleme: 4 Ekim 2026
Nükleer Tesisler, Radyasyon Tesisleri ve Radyoaktif Atık Tesislerinde Yönetim Sistemi Yönetmeliği değişti. Nükleer Düzenleme Kurumunun 2 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımladığı değişiklikle yönetim sistemine dört önemli yenilik geldi. Çalışanlar hatalarını yaptırım korkusu olmadan bildirebilecek. Yönetim sistemi her takvim yılında en az bir kez değerlendirilecek. Her değişiklik uygulanmadan önce ayrıntılı bir değişiklik yönetimi sürecinden geçecek. Ayrıca insan faktörü artık açıkça yönetmelik dilinde. Bu yazı; radyasyon tesislerinde çalışan İSG profesyonelleri, işyeri hekimleri ve 13 Aralık 2026 İSG sınavına hazırlanan adaylar için hazırlandı. Değişikliği madde madde, 6331 sayılı Kanundaki karşılıklarıyla birlikte anlatıyoruz.
Kısa cevap
2 Ekim 2026’da yürürlüğe giren değişiklikle: kuruluş, çalışanların hataları yaptırım korkusu olmadan bildirebileceği mekanizmaları kurar (m.5/6). Güvenlik kültürünü üst yönetimden başlayarak tüm çalışanlar oluşturur (m.7). Öz değerlendirme, bağımsız değerlendirme ve yönetim gözden geçirmesi her takvim yılında en az bir kez yapılır (m.11). Değişiklik yönetimi ön değerlendirme, bağımsız gözden geçirme ve test adımlarıyla yeniden yazıldı (m.18). Değişiklik ve konfigürasyon yönetimine üç ay içinde uyum sağlanır.
İçindekiler
- Yönetmelik kimleri kapsıyor?
- Ne değişti? Madde madde tablo
- Yaptırım korkusu olmadan hata bildirimi
- Güvenlik kültürü üst yönetimden başlar
- Yılda en az bir kez değerlendirme
- Değişiklik yönetimi nasıl işleyecek?
- Konfigürasyon yönetimi ve uyum süresi
- 13 Aralık sınavında çıkar mı?
- Kendinizi test edin
- Sık sorulan sorular
Yönetmelik kimleri kapsıyor?
Yönetmelik ilk kez 27 Nisan 2022 tarihli ve 31822 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Dayanağı 7381 sayılı Nükleer Düzenleme Kanunudur. Kapsamında nükleer tesis, radyasyon tesisi ve radyoaktif atık tesisi ile ilgili faaliyet yürüten kuruluşlar ve bu kuruluşların tesise ilişkin faaliyetleri vardır. Yönetmeliğin “Kuruluş” dediği kişi, tesis kurmak için Nükleer Düzenleme Kurumuna niyet bildiren, yetki için başvuran ya da yetkilendirilmiş tüzel kişidir.
Amacı da baştan belli: güvenliğe öncelik veren ve güvenlik kültürünü destekleyen bir yönetim sistemi kurmak. Yeni değişiklik bu amacı somut adımlara bağlıyor. Hata bildirimi, değişiklik yönetimi ve insan faktörü, İSG’nin genel ilkeleriyle doğrudan örtüşen başlıklar.
Ne değişti? Madde madde tablo
Aşağıdaki tablo değişikliği yönetmeliğin 2022 metniyle karşılaştırır. Tanımlara (m.4) sekiz yeni kavram eklendi: değişiklik, dereceli yaklaşım, geçici değişiklik, güvenlik açısından önemli, kalite temin, konfigürasyon, konfigürasyon temeli ve tadilat.
| Madde | Önceki hâli | Yeni hâli (2 Ekim 2026) |
|---|---|---|
| m.5/6 Hata bildirimi | Hüküm yoktu | Çalışanlar hataları yaptırım korkusu olmadan bildirebilir; kuruluş mekanizmayı kurar |
| m.7/1 Güvenlik kültürü | Tüm çalışanların güvenlik kültürüne sahip olması esastır | Üst yönetimden başlayarak tüm çalışanlar güçlü güvenlik kültürü oluşturur, teşvik eder, sürdürür |
| m.7/2-d Raporlama | Teknik, beşeri ve organizasyonel faktörler | İnsan faktörü, teknik ve organizasyonel faktörler |
| m.7/2-ğ İyi uygulama | Uluslararası iyi uygulama örnekleri | Bunlara ek olarak işletme deneyimleri |
| m.11/1 Değerlendirme sıklığı | Düzenli aralıklarla | Her takvim yılında en az bir kez, düzenli aralıklarla |
| m.14/3 Yetkinlik | Beşerî ve organizasyonel hususlar | İnsan faktörü ve organizasyonel faktörler |
| m.18 Değişiklik yönetimi | İki fıkralık genel hüküm | Dokuz fıkralık süreç: ön değerlendirme, bağımsız gözden geçirme, test, eğitim |
| m.19 Konfigürasyon yönetimi | Tek fıkra | Tasarımdan işletmeden çıkarmaya kadar; nükleer santralde bilgi işlem tabanlı zorunlu |
Yaptırım korkusu olmadan hata bildirimi
Değişikliğin en dikkat çekici hükmü 5. maddeye eklenen altıncı fıkra: “Kuruluş, çalışanların hataları bir öğrenme fırsatı olarak görebilmelerini ve bireysel veya sistemsel hataları herhangi bir yaptırıma maruz kalma korkusu olmadan bildirebilmelerini sağlayan mekanizmaları kurar ve uygular.” Literatürde bu yaklaşıma “adil kültür” (just culture) denir. Hatayı saklayan çalışan, aynı hatanın büyük bir kazaya dönüşmesine zemin hazırlar.
7. maddeye eklenen ifade aynı yönde. Yöneticiler artık çalışanların tehdit ve zafiyetlerin zamanında bildirilmesini destekleyen ortak bir anlayışa sahip olmasını da sağlar.
6331 sayılı Kanunda karşılığı
İşveren, yaralanma veya ölüme yol açmasa da zarar potansiyeli taşıyan olayları, yani ramak kala olayları inceleyip raporlar (m.14/1-b). Çalışan, ciddi ve yakın tehlikeyi ya da koruma tedbirlerindeki eksikliği işverene veya çalışan temsilcisine derhal haber verir (m.19/2-c). Önlemler yetersiz olduğu için yetkili makama başvuran çalışanın hakları kısıtlanamaz (m.18/3). Nükleer yönetmelikteki yeni fıkra, bu mantığı bir adım öteye taşıyor: bildirim yalnız korunmuyor, kuruluş bunun için ayrı bir mekanizma kurmak zorunda.
Güvenlik kültürü üst yönetimden başlar
Eski metin, yöneticiler dâhil tüm çalışanların güvenlik kültürüne sahip olmasını esas alıyordu. Yeni metin sorumluluğu sıraya koyuyor: üst yönetimden başlayarak tüm çalışanlar güçlü bir güvenlik kültürü oluşturur, teşvik eder ve sürdürülmesine katkıda bulunur. Yönetmelik, güvenlik kültürünü radyasyondan korunma ve güvenlik konularına gereken özenin gösterilmesine en yüksek önceliği veren nitelik ve davranışlar bütünü olarak tanımlıyor (m.4).
Değişiklikte bir terim de değişti. “Beşerî” kelimesinin yerini “insan faktörü” aldı. Kuruluş artık insan faktörü ve organizasyonel faktörlerin tesise etkisini değerlendirebilecek yetkinliği bünyesinde bulundurur ya da dışarıdan temin eder (m.14/3).
Yılda en az bir kez değerlendirme
11. madde yönetim sisteminin nasıl izleneceğini düzenliyor. Önceden üç değerlendirme “düzenli aralıklarla” yapılıyordu. Artık her biri her takvim yılında en az bir kez yapılacak:
- Öz değerlendirme: Kuruluştaki tüm seviyeler, önceden tanımlanmış ölçütlere göre kendi performansını değerlendirir.
- Bağımsız değerlendirme: İç tetkik veya bağımsız değerlendirme kuruluşları yapar. Değerlendiren kişi bağlı olduğu yönetim zincirini değerlendiremez.
- Yönetim gözden geçirmesi: Üst yönetim, sistemin uygunluğunu ve etkinliğini gözden geçirir.
Değişmeyen kural: bu üç değerlendirmenin sonuçları, faaliyet tamamlandıktan sonra üç ay içinde Nükleer Düzenleme Kurumuna sunulur (m.11/2).
Değişiklik yönetimi nasıl işleyecek?
18. madde baştan yazıldı. Kuruluş, kalıcı ve geçici değişiklikleri tanımlamak, tasarlamak, değerlendirmek, onaylamak, uygulamak, test etmek ve kayıt altına almak için değişiklik yönetimi uygular. Hiçbir değişiklik tesisin güvenlik, emniyet ve nükleer güvence işlevlerini doğrudan veya dolaylı olarak olumsuz etkileyemez. Süreç şu adımlardan oluşur:
- Ön değerlendirme: Öngörülen her değişiklik için, yapılmadan önce, güvenlik ve emniyet sonuçlarını ve kategorisini belirlemek üzere yetkin personel ön değerlendirme yapar.
- Güvenlik ve emniyet değerlendirmesi: Ön değerlendirmede etkisi olduğu görülen değişikliklerde, değişiklikten sonra tesisin güvenli işletilebileceği gösterilir.
- Bağımsız gözden geçirme: Sonuçları, değişikliğin tasarımında veya uygulamasında görevli olmayan yetkin personel gözden geçirir.
- Komite incelemesi: Değerlendirmeler, kuruluşun bu işten sorumlu komitesi veya birimi tarafından da gözden geçirilir.
- Görüş ve onay: Yapı, sistem ve ekipmanın tasarım, imalat veya inşaatını yapanların görüşü alınır. Değişikliği kuruluş onaylar. Bağımsız gözetim şirketine tabi faaliyetlerde uygunluk değerlendirmesini o şirket yapar.
- İnsan faktörü analizi: Değişikliğin personelin görevleri ve performansı üzerindeki sonuçları sistematik olarak analiz edilir.
- Test ve eğitim: Değişiklik yapılan tesis veya ekipman işletmeye alınmadan önce test edilir. İlgili personel eğitilir; güvenlik analizi raporu, diğer belgeler ve yazılımlar güncellenir.
Geçici değişiklik için de kural kondu. Personelin güvenliği gibi gerekçelerle aciliyet varsa, tüm adımlar tamamlanmadan geçici değişiklik yapılabilir. Eksik adımlar mümkün olan en kısa sürede tamamlanır. Geçici değişiklikler süre ve sayı bakımından sınırlandırılır ve kalıcı değişikliğin yerine kullanılamaz.
İSG mevzuatında karşılığı
Genel İSG mevzuatında değişiklik yönetiminin karşılığı risk değerlendirmesinin yenilenmesidir. İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği m.12/2’ye göre işyerinin taşınması, binada değişiklik, teknoloji, madde veya ekipman değişikliği, üretim yöntemi değişikliği, iş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay hâllerinde risk değerlendirmesi tamamen veya kısmen yenilenir. 6331 m.17/1’e göre iş ekipmanı değiştiğinde ya da yeni teknoloji uygulandığında çalışana İSG eğitimi verilir. Nükleer yönetmelikteki “değişiklikten sonra personeli eğit” kuralı bu hükmün tesise özgü hâlidir.
Konfigürasyon yönetimi ve uyum süresi
19. madde yalnız nükleer tesisler ve radyoaktif atık tesisleri için geçerli; radyasyon tesisleri bu maddenin kapsamında değil. Kuruluş, tesisin tasarımdan işletmeden çıkarılmasına kadar tüm aşamalarında tasarım gerekleri, fiziksel konfigürasyon ve belgeler arasındaki tutarlılığı sağlar. Yapı, sistem ve ekipmanlar konfigürasyon birimlerine ayrılır ve belirsizliğe yol açmayan bir kodlama sistemiyle tanımlanır. Nükleer santrallerde konfigürasyon yönetiminin bilgi işlem tabanlı olması zorunlu.
Uyum süresi geçici 2. maddede: 18. ve 19. maddelerle gelen yeni yükümlülüklere, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde uyum sağlanır. Değişiklik yönetmeliğinin kendisi ise 2 Ekim 2026’da, yayımıyla birlikte yürürlüğe girdi.
13 Aralık sınavında çıkar mı?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İSG Genel Müdürlüğünün 9 Nisan 2026 duyurusuna göre 13 Aralık 2026 sınavında 1 Eylül 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat esas alınır. Bu değişiklik 2 Ekim 2026’da yürürlüğe girdiği için Aralık sınavında doğrudan sorulması beklenmez.
Değişikliğin dayandığı kavramlar ise sınavın kalıcı konuları arasında: güvenlik kültürü, ramak kala olay, çalışanın bildirim yükümlülüğü, risk değerlendirmesinin yenilenmesi ve değişiklikte eğitim. Radyasyon konusunda sınavda doz sınırları ve korunma ilkeleri öne çıkıyor. Değişikliği okurken bu bağlantıları kurmak, hem sınavda hem sahada işinizi kolaylaştırır.
Kendinizi test edin
1. İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğine göre aşağıdakilerden hangisi risk değerlendirmesinin yenilenmesini gerektiren durumlardan biri değildir?
A) Üretim yönteminde değişiklik B) Ramak kala olay C) İşyerinin taşınması D) İşveren vekilinin değişmesi E) Yeni ekipman kullanılması
Cevap: D. m.12/2’de işveren vekili değişikliği sayılmaz. Diğer dört durum maddede açıkça yer alır.
2. 6331 sayılı Kanuna göre yaralanma veya ölüme yol açmadığı hâlde zarar verme potansiyeli olan olaylar için işverenin yükümlülüğü nedir?
A) SGK’ya üç iş günü içinde bildirmek B) İnceleyip rapor düzenlemek C) Kolluğa bildirmek D) Yalnız kaydetmek E) Herhangi bir yükümlülüğü yoktur
Cevap: B. m.14/1-b: işveren bu olayları inceleyerek raporlarını düzenler. Üç iş günü içinde SGK’ya bildirim iş kazası ve meslek hastalığı içindir.
3. 2 Ekim 2026 değişikliğine göre nükleer ve radyasyon tesislerinde öz değerlendirme en az ne sıklıkla yapılır?
A) Altı ayda bir B) Her takvim yılında bir C) İki yılda bir D) Üç yılda bir E) Yalnız lisans yenilemede
Cevap: B. m.11/1’e “her takvim yılında en az bir kez olmak üzere” ibaresi eklendi. Sonuçlar üç ay içinde Kuruma sunulur.
4. Yeni 18. maddeye göre bir değişikliğin sonuçlarını kim gözden geçirmelidir?
A) Değişikliği tasarlayan ekip B) Değişikliği uygulayan ekip C) Tasarım veya uygulamada görevli olmayan yetkin personel D) Yalnız tedarikçi E) Çalışan temsilcisi
Cevap: C. Gözden geçirme, değişikliğin tasarımında veya uygulanmasında görevli olmayan yetkin personel marifetiyle yapılır.
Sık sorulan sorular
Nükleer Tesisler Yönetim Sistemi Yönetmeliği ne zaman değişti?
Değişiklik 2 Ekim 2026 tarihli ve 33388 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı ve aynı gün yürürlüğe girdi. Yönetmeliği Nükleer Düzenleme Kurumu çıkardı. Değişiklik yönetimi (m.18) ve konfigürasyon yönetimiyle (m.19) gelen yeni yükümlülüklere uyum için üç ay süre tanındı.
Yaptırım korkusu olmadan hata bildirimi ne demek?
Kuruluşun, çalışanların bireysel veya sistemsel hatalarını cezalandırılma korkusu taşımadan bildirebileceği bir mekanizma kurması demek. Yeni 5. madde altıncı fıkra, hataların bir öğrenme fırsatı olarak görülmesini amaçlıyor. Bu yaklaşım, ramak kala olayların gizlenmesini önleyerek büyük kazaların erken işaretlerini görünür kılar.
Bu değişiklik radyasyon tesislerini de kapsıyor mu?
Evet, yönetmelik nükleer tesis, radyasyon tesisi ve radyoaktif atık tesisi kuruluşlarını kapsar. Hata bildirimi, güvenlik kültürü, yıllık değerlendirme ve değişiklik yönetimi hükümleri hepsine uygulanır. Ancak konfigürasyon yönetimini düzenleyen 19. madde yalnız nükleer tesisler ve radyoaktif atık tesisleri için geçerlidir.
Geçici değişiklik nedir, ne zaman yapılabilir?
Geçici değişiklik, belirli bir süreyle sınırlı uygulanan değişikliktir. Personelin güvenliği veya güvenlik açısından önemli ekipmanın korunması gibi acil bir gerekçe varsa, değişiklik yönetiminin tüm adımları tamamlanmadan yapılabilir. Eksik adımlar en kısa sürede tamamlanır. Geçici değişiklik, kalıcı değişikliğin yerine kullanılamaz.
13 Aralık 2026 İSG sınavında bu değişiklik sorulur mu?
Doğrudan sorulması beklenmez. Bakanlığın 9 Nisan 2026 duyurusuna göre sınavda 1 Eylül 2026’da yürürlükte olan mevzuat esas alınır; bu değişiklik 2 Ekim’de yürürlüğe girdi. Güvenlik kültürü, ramak kala olay ve risk değerlendirmesinin yenilenmesi ise sınavın düzenli konularıdır.
Sonuç: Nükleer Tesisler Yönetim Sistemi Yönetmeliği değişikliği
2 Ekim 2026 değişikliği, nükleer ve radyasyon tesislerinde güvenliği kâğıt üzerindeki bir hedeften sürece dönüştürüyor. Çalışan hatasını cezasız bildirebilecek. Güvenlik kültürü üst yönetimden başlayacak. Yönetim sistemi her yıl en az bir kez değerlendirilecek. Her değişiklik bağımsız gözden geçirme, test ve eğitimden geçecek. İSG profesyonelleri için mesaj tanıdık: ramak kalayı bildiren çalışanı korumak ve değişiklikten sonra riski yeniden değerlendirmek, genel İSG mevzuatının da temel kuralları.
Konuyu derslerle pekiştirin
- Güvenlik kültürünün temel özellikleri: Güvenlik Kültürünün Özellikleri dersi
- Ramak kala olayın mevzuattaki tanımı: Tehlike, Risk ve Ramak Kala dersi
- Risk değerlendirmesi ne zaman yenilenir: Risk Değerlendirmesi Yenileme Süreleri dersi
- Radyasyon doz sınırları: Radyasyon Doz Sınırları dersi
- Karışık soru çözün: İSG soru çöz
Dayanak: Nükleer Tesisler, Radyasyon Tesisleri ve Radyoaktif Atık Tesislerinde Yönetim Sistemi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (RG 2/10/2026, 33388); karşılaştırma için yönetmeliğin 2022 metni (RG 27/4/2022, 31822); 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.14, m.17, m.18, m.19; İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği m.12.
Kaynaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (RG: 30.06.2012 / 28339)
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — mevzuat ve duyurular
- Resmî Gazete
İçerik editöryal kontrolden geçirilmiştir. Gördüğünüz bir hatayı iletişim sayfasından bildirebilirsiniz.
